‘Đừng hỏi AI có thể làm gì, hãy hỏi nó đang làm gì chúng ta’

AI có đang khiến con người kém thông minh và sáng tạo hơn?

Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ, trí tuệ nhân tạo (AI) như ChatGPT, Gemini hay Grok đang thay đổi cách chúng ta làm việc, học tập và xử lý thông tin.

Nhưng ngày càng nhiều chuyên gia cảnh báo: phải chăng AI đang khiến con người dần trở nên phụ thuộc, kém tư duy và mất khả năng sáng tạo?

AI giúp tiết kiệm thời gian – nhưng có thể “lấy cắp” tư duy

Trước đây, để viết một bài luận, con người cần hàng giờ để suy nghĩ và sắp xếp ý tưởng. Giờ đây, lên Chat GPT , AI tạo ra văn bản trong vài giây. Mọi việc trở nên quá dễ dàng – và điều đó đang ảnh hưởng đến khả năng tư duy phản biện của chúng ta.

“Chúng ta đừng hỏi AI có thể làm gì, mà hãy hỏi nó đang làm gì với con người.”
– Robert Sternberg, nhà tâm lý học Đại học Cornell

Nghiên cứu: Dùng AI thường xuyên làm giảm khả năng tư duy

Một nghiên cứu tại Anh với 666 người chỉ ra rằng người sử dụng AI thường xuyên có điểm tư duy phản biện thấp hơn so với người ít hoặc không sử dụng.

Ngoài ra, khảo sát của Microsoft và Đại học Carnegie Mellon cho thấy:

• Người dùng AI cảm thấy mình ít sáng tạo hơn,
• Khó giải quyết vấn đề nếu không có AI hỗ trợ,
• Và dễ rơi vào tình trạng phụ thuộc công nghệ.

AI làm suy giảm trí nhớ và khả năng tập trung?

Theo tạp chí Frontiers in Psychology, khi sử dụng AI để ghi nhớ hoặc tra cứu mọi thứ. Não bộ con người không còn cơ hội luyện tập khả năng ghi nhớ và tập trung, dẫn đến suy giảm chức năng nhận thức.

Không chỉ vậy, AI Chat GPT còn ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần, khiến người dùng cảm thấy “mất kiểm soát” khi không có nó.

AI và thuật toán đang thay bạn tư duy?

Một trong những mối nguy lớn nhất hiện nay là AI và mạng xã hội quyết định thông tin bạn nhìn thấy. Trong chưa đầy 5 giây, Chat GPT chọn lọc và đề xuất nội dung theo thói quen của bạn – điều này khiến:

• Bạn tiếp nhận thông tin một chiều,
• Không cần suy nghĩ hay phân tích sâu,
• Tư duy phản biện bị “mài mòn” theo thời gian.

“Thay vì tư duy, sinh viên hiện nay đang để Internet bảo họ phải làm gì.”
– Wendy Johnson, Đại học Edinburgh

Vậy làm sao để sử dụng AI một cách thông minh?

AI là công cụ mạnh mẽ, nhưng con người vẫn cần làm chủ công nghệ. Dưới đây là một số lời khuyên giúp bạn sử dụng AI mà không đánh mất khả năng tư duy:

Dùng Chat GPT để hỗ trợ, không thay thế tư duy
Đặt câu hỏi và kiểm tra thông tin từ AI
Tập luyện tư duy phản biện hằng ngày
Hạn chế phụ thuộc vào AI trong các tác vụ sáng tạo và phân tích

Kết luận

AI như ChatGPT mang lại nhiều lợi ích thực tiễn, nhưng nếu không kiểm soát, nó có thể làm xói mòn khả năng tư duy và sáng tạo. Điều quan trọng không phải là AI có thể làm gì, mà là chúng ta sẽ sử dụng AI như thế nào để phát triển bản thân – thay vì trở nên thụ động và phụ thuộc.

Nguồn: VnExpress